Thị trường phái sinh là một trong những thuật ngữ không còn xa lạ với các anh chị em trong giới đầu tư. Vậy bản chất thị trường phái sinh là gì? Ý nghĩa của thị trường đối với kinh tế là gì? Những hoạt động diễn ra trên thị trường và ai có quyền tham gia thị trường phái sinh này? Cùng Top Kinh Doanh tìm hiểu qua bài viết dưới đây nhé!
Nội dung chính:
Thị trường phái sinh là gì?
Thị trường phái sinh (tiếng anh: Derivatives market) là nơi phát hành và thực hiện các hoạt động mua đi bán lại các công cụ phái sinh. Các công cụ phái sinh ở đây là các công cụ tài chính cao cấp như hợp đồng hoán đổi, hợp đồng tương lai, chứng quyền, quyền chọn, quyền mua cổ phần, hợp đồng có kỳ hạn,…. Chính vì vậy, có thể xem thị trường phái sinh là một thị trường tài chính cao cấp.
Ý nghĩa của thị trường phái sinh?
Thị trường phái sinh ra đời được xem là một sự sáng tạo tài chính tuyệt vời trong quá trình hình thành và phát triển của hệ thống kinh tế tài chính. Trong điều kiện của nền kinh tế hiện đại ngày nay, sự sáng tạo tài chính ngày càng được mở rộng, phát triển và đa dạng hóa. Đây là điều kiện giúp cho thị trường phái sinh ngày càng phát triển mạnh mẽ hơn.
Hầu hết các công cụ phái sinh đều được sinh ra từ các giao dịch tư nhân trên thị trường OTC. Bên cạnh đó, cũng có một số giao dịch phái sinh được diễn ra trên các sàn giao dịch.
Ví dụ về thị trường phái sinh
Theo thống kê, tổng khối lượng giao dịch phái sinh được niêm yết năm 2010 toàn cầu đạt 22,3 tỷ đồng. Khối lượng này chiếm đến 78% tổng các giao dịch phái sinh trên toàn cầu. Khối lượng giao dịch được phân bổ khá tương đồng giữa hợp đồng tương lai là quyền chọn với 11,2 tỷ cho hợp đồng tương lai và 11,1 tỷ cho quyền chọn.
Trong số đó, 5 loại tài sản sở hữu khối lượng tài sản giao dịch lớn nhất chính là cổ phiếu, chứng khoán, ngoại tệ, lãi suất và hàng hóa nông nghiệp.
Các hoạt động trên thị trường phái sinh
1. Tự bảo hiểm hoặc phòng ngừa rủi ro
– Tự bảo hiểm là cách một người đầu tư vào thị trường phái sinh để giảm thiểu các rủi ro tác động đến giá trên thị trường hối đoái, loại bỏ các rủi ro biến động về giá trong tương lai.
– Trong lĩnh vực phòng ngừa rủi ro công cụ phái sinh là loại công cụ phổ biến nhất.
2. Đầu cơ
– Hoạt động thị trường phổ biến nhất trên thị trường phái sinh hiện nay chính là hoạt động đầu cơ. Có thể nói đây là một hoạt động mang nhiều rủi ro mà các nhà đầu tư thường tham gia. Đầu cơ có liên quan đến việc mua lại các loại tài sản hay công cụ tài chính mà các nhà đầu tư suy đoán sẽ mang lại giá trị đáng kể trong tương lai.
– Hoạt động đầu cơ được thúc đẩy bởi động cơ có khả năng thu về mức lợi nhuận cao trong tương lai.
3. Hoạt động kinh doanh chênh lệch giá
Đây là một hoạt động góp phần tạo ra mức lợi nhuận phổ biến bằng việc tận dụng mức lợi nhuận thu được từ quá trình biến động giá cả trên thị trường.
Các loại hợp đồng phái sinh
Có 4 loại hợp đồng phái sinh thường thấy trên thị trường hiện nay, bao gồm:
1. Tùy chọn
Các hợp đồng phái sinh cung cấp cho người mua quyền chọn, tuy nhiên quyền này không phải nghĩa vụ. Việc mua bán tài sản tại mức giá cụ thể và thực hiện trong một thời gian cụ thể xác định. Quyền chọn kiểu Mỹ có khả năng được thực hiện ở bất kỳ lúc nào trước khi quyền chọn hết thời hạn. Tuy nhiên quyền chọn kiểu Châu Âu lại chỉ được thực hiện vào ngày hết hạn của hợp đồng.
2. Hợp đồng tương lai
Đây là các loại hợp đồng được tiêu chuẩn hóa để cho phép người nắm giữ hợp đồng mua hoặc bán các loại tài sản tương ứng với giá trị đã thỏa thuận trước đó tại mốc thời gian cụ thể.
Các đối tượng tham gia trong hợp đồng tương lai ngoài quyền còn phải thực hiện các nghĩa vụ hợp đồng theo đúng thỏa thuận đã ký kết trước đó. Các loại hợp đồng được tiêu chuẩn hóa tức là chúng đã đủ điều kiện để thực hiện giao dịch trên thị trường hối đoái.
3. Tiền đạo
Loại hợp đồng có kỳ hạn tương tự như loại hợp đồng tương lai tại điều khoản mà người nắm giữ hợp đồng phải đảm bảo thực hiện quyền và nghĩa vụ theo đúng thỏa thuận được ký kết.
Tuy nhiên, loại hợp đồng có kỳ hạn không thể điều chỉnh và bị ràng buộc bởi các quy định, quy tắc giao dịch cụ thể. Bởi vì chúng không được chuẩn hóa mà chỉ được giao dịch trên quầy chứ không được cấp phép giao dịch trên thị trường hối đoái.
4. Hoán đổi
Hợp đồng hoán đổi là các loại hợp đồng phái sinh với sự tham gia của hai chủ sở hữu hoặc các bên liên quan trong hợp đồng để trao đổi về các nghĩa vụ tài chính được nêu trong hợp đồng. Hợp đồng hoán đổi lãi suất là loại hợp đồng phổ biến nhất được nhiều nhà đầu tư thực hiện ký kết.
Hợp đồng hoán đổi không được cấp phép giao dịch trên thị trường hối đoái mà chỉ được giao dịch trên quầy. Bởi vì hợp đồng hoán đổi có thể được tùy chỉnh để phù hợp với yêu cầu và nhu cầu sử dụng của cả hai bên.
Thị trường phái sinh ở Việt Nam
Theo ông, Nguyễn Thành Long, Chủ tịch Hội đồng quản trị Sở GDCK Hà Nội (HNX).
Thị trường chứng khoán phái sinh có sự tăng trưởng rất tốt, vượt các kỳ vọng đặt ra. Thị trường ngày càng thể hiện rõ vai trò là công cụ phòng ngừa rủi ro, góp phần tích cực vào việc ổn định thị trường cơ sở và thu hút sự quan tâm của các nhà đầu tư trong nước cũng như nước ngoài.
Khối lượng giao dịch trên thị trường chứng khoán phái sinh có tốc độ tăng trưởng mạnh mẽ, 7 tháng đầu năm 2020 đạt trên 165.000 hợp đồng/phiên, tăng 86,5% so với năm 2019 và gấp 15 lần so với năm đầu tiên mở cửa thị trường (bình quân gần 11.000 hợp đồng/phiên).
Giao dịch trên thị trường đặc biệt sôi động mỗi khi thị trường cơ sở có biến động mạnh. Thanh khoản liên tục thiết lập các kỷ lục mới và kỷ lục mới nhất là 356.033 hợp đồng ngày 29/7/2020, con số mà nhiều thị trường phát triển trước đó phải mất hàng chục năm mới đạt được.
Ví dụ, Sở Giao dịch hợp đồng tương lai Đài Loan (TAIFEX) phải mất 13 năm, Sở Giao dịch chứng khoán phái sinh Thái Lan (TFEX) phải mất 7,5 năm mới đạt được số lượng hợp đồng giao dịch như mức HNX đạt được hiện nay.
Sự vận hành và phát triển mạnh mẽ của thị trường chứng khoán phái sinh cho thấy, quyết sách ra đời và đưa sàn phái sinh vào hoạt động là một định hướng đúng, phù hợp với xu thế phát triển của thị trường chứng khoán Việt Nam, góp phần hoàn thiện cơ cấu thị trường tại HNX cũng như hoàn thiện cấu trúc hoạt động thị trường chứng khoán theo thông lệ quốc tế.
Kết lại thị trường phái sinh là gì?
Thị trường phái sinh là nơi phát hành và thực hiện các hoạt động mua đi bán lại các công cụ phái sinh. Các công cụ phái sinh ở đây là các công cụ tài chính cao cấp như hợp đồng hoán đổi, hợp đồng tương lai, chứng quyền, quyền chọn, quyền mua cổ phần, hợp đồng có kỳ hạn,…
